Je kent het beeld vast wel als je door jouw tijdlijn op sociale media scrolt. Je struikelt over de zoveelste tiener in een gehuurde sportwagen die jou met een overdreven glimlach vertelt hoe je binnen een week schatrijk kunt worden. Je hoeft alleen maar te investeren in een gloednieuwe digitale munt waarvan niemand de logica begrijpt. Of je belandt in een felle online discussie waarin digitale munten worden gepresenteerd als het ultieme wapen tegen een bende geheime wereldleiders die ons dwingen om insecten te eten. Als je vandaag de dag naar deze wereld kijkt, zie je vooral een hysterisch online casino. Het is een digitale kermis vol speculanten, oplichters en complotdenkers die elkaar gek maken met grafieken en beloftes. Maar de fundering van al deze technologie werd ooit gelegd door hyperintelligente idealisten. Mannen als Hal Finney en Len Sassaman hadden een heel ander doel voor ogen. Geloof me, als zij vandaag zouden zien wat er met hun levenswerk is gebeurd, zouden ze zich direct omdraaien in hun graf.
Om te begrijpen hoe pijnlijk de huidige situatie is, moeten we terug naar de jaren negentig van de vorige eeuw. Finney en Sassaman waren destijds de sleutelfiguren binnen de cypherpunks (een informeel netwerk van wiskundigen, computerwetenschappers en filosofen dat streed voor digitale privacy). Hun doel was even simpel als noodzakelijk. Ze wilden de individuele vrijheid beschermen in het opkomende digitale tijdperk. Hun grootste vijand was destijds geen vage schaduwregering maar heel tastbare overheidsrepressie en massasurveillance. Dat die angst gegrond was bleek in 1991 toen de eerste sterke encryptiesoftware (beveiligingssoftware die digitale berichten onleesbaar maakt voor buitenstaanders) voor gewone burgers werd uitgebracht. De Amerikaanse overheid startte direct een strafrechtelijk onderzoek tegen de maker wegens illegale wapenexport. Digitale beveiliging werd destijds namelijk wettelijk gelijkgesteld aan rakettechnologie. De maker riskeerde jaren celstraf puur omdat hij burgers een digitaal slot op de deur wilde geven. Voor de cypherpunks was de les glashelder. Als je bouwt aan de vrijheid van de burger dan pakt de gevestigde orde je hard aan. Anonimiteit en schuilnamen waren destijds geen marketingtruc om op te vallen maar pure noodzaak tot zelfbescherming.
Binnen deze geheimzinnige pionierswereld waren Hal Finney en Len Sassaman absolute giganten. Finney was een briljante programmeur die bekend staat als de ontvanger van de allereerste transactie met bitcoins. Die kreeg hij van de mysterieuze bedenker Satoshi Nakamoto, waarvan velen vermoeden dat Finney het eigenlijk zelf was. Hal leed aan een slopende spierziekte en overleed in 2014, waarna zijn lichaam direct medisch werd ingevroren. Len Sassaman was op zijn beurt een genie op het gebied van cryptografische netwerken. Hij vocht zijn hele leven voor academische vrijheid en een open internet tot hij in 2011 op veel te jonge leeftijd zelfmoord pleegde. Ook zijn naam duikt vandaag de dag steevast op in theorieën over de ware identiteit van de bitcoinuitvinder. Wat deze twee mannen bond, was een diepe maatschappelijke ethiek. Geld was voor hen geen doel om rijk mee te worden, maar een onafhankelijk protocol (een set van computeregels die bepalen hoe data veilig wordt uitgewisseld). Bitcoin moest een onpartijdig en wiskundig systeem worden dat niet kon worden gecensureerd door overheden en niet kon worden kapotgeprint door centrale banken. Het was bedoeld om de gewone man te beschermen tegen geldontwaarding en digitale spionage.
En kijk nu eens om je heen. De decentralisatie (het verspreiden van de macht over duizenden computers in plaats van één centrale bank) en de anonimiteit die Hal en Len ontwierpen zijn volledig gekaapt. De types waar deze pioniers destijds een ontzettende broertje-dood aan hadden gehad, rennen er nu mee weg. Digitale munten zijn voor de massa helemaal geen ruilmiddel of vrijheidstool geworden. Het is veranderd in een puur speculatief bezit voor de snelle winst. Het overgrote deel van de huidige cryptogemeenschap is absoluut niet bezig met het bouwen van een rechtvaardiger financieel systeem. Het internet staat inmiddels vol met schaamteloze misleidingsschemaatjes waarbij influencers de complete spaarcenten van naïeve volgers afhandig maken via waardeloze munten. Het is puur hyperkapitalisme over de rug van een ander en het heeft niets meer met idealisme te maken.
Daarnaast trekt de cryptowereld tegenwoordig een enorme hoeveelheid paranoïde complotdenkers aan. Waar de cypherpunks vroeger met keiharde wiskunde en openbare broncode kwamen om systemen te verbeteren, is de ruimte nu een magneet voor onruststokers. De legitieme en academische kritiek op het beleid van centrale banken is volledig platgeslagen. Het is gereduceerd tot hysterische internetvideoatjes vol schreeuwerige rode pijlen en onzinverhalen over een totale wereldheerschappij. De nuance is volledig zoekgeraakt in een storm van clicks en likes.
Het is een bittere en historische paradox. De technologie die is ontworpen om ons te bevrijden van de waan van de dag en de macht van de manipulatoren is nu juist het favoriete instrument geworden van diezelfde manipulatoren. Er is een duidelijke reden waarom de allereerste bitcoins al sinds 2011 onaangeroerd in hun digitale kluizen liggen. Dit zijn de munten uit de beginperiode die direct gelinkt worden aan de oprichters. Misschien is de maker er simpelweg niet meer om ze uit te geven. Maar de gedachte is minstens zo aannemelijk dat de schepper zich simpelweg kapot is geschrokken van het monster dat hij per ongeluk heeft losgelaten op de wereld. De cypherpunks gaven ons computercode voor individuele vrijheid en maatschappelijke onafhankelijkheid. Wij waren als mensheid blijkbaar niet volwassen genoeg voor die verantwoordelijkheid en maakten er in recordtempo een ordinair online casino van. Dat is niet alleen een gemiste kans maar ook ongelofelijk jammer voor de toekomst van ons digitale systeem.