Grote technologiebedrijven en overgewaardeerde startups verliezen miljarden aan marktwaarde nu de grote belofte van kunstmatige intelligentie vastloopt in de modder van de realiteit.
De markt voor kunstmatige intelligentie ondergaat momenteel een stevige schoonmaak. Recente faillissementen van grootschalige platforms zoals Builder.ai en het omvallen van lokale initiatieven zoals het AI-gedreven tekstbureau in Utrecht en een AI-stichting in Maastricht markeren het einde van de eerste hype. Dit is de marktcorrectie die je kon zien aankomen. Grote onderzoeken van instanties zoals het National Bureau of Economic Research (het Amerikaanse instituut dat economische trends analyseert) en de consultant PwC tonen aan dat de brede productiviteitsboom voor de meeste bedrijven simpelweg uitblijft. AI presteert prima in specifieke deeltaken zoals de klantenservice of basiscode, maar het transformeert de economie nog lang niet. Veel organisaties worstelen met de implementatie en zien de beoogde winst niet terug. Dit gebrek aan direct financieel resultaat zorgt ervoor dat bedrijven kritische vragen stellen en budgetten bevriezen, wat zich direct vertaalt in een flinke daling van de techkoersen.
De misrekening zit aan de directietafel. Bestuurders dachten dat de inzet van taalmodellen zou leiden tot een directe vermindering van personeelskosten, maar die vlieger gaat niet op. AI functioneert aardig binnen afgebakende taken, maar faalt zodra het complete bedrijfsprocessen zelfstandig moet overnemen. Zodra je menselijke werknemers vervangt door algemene modellen, verlies je de institutionele context (de ongeschreven kennis, bedrijfscultuur en specifieke ervaring binnen een organisatie) waardoor de kwaliteit direct keldert. Echte economische winst ontstaat niet door simpele automatisering, maar vereist een compleet nieuw ontwerp van de bedrijfsvoering waarin AI slechts een onderdeel is.
In de afgelopen 2 jaar hebben investeerders bakken met geld gepompt in startups die functionele lagen bovenop bestaande AI-modellen bouwden. Deze bedrijfjes beloofden datalekpreventie of introduceerden speciale AI-systemen voor klantbeheer, maar hun verdienmodel is inmiddels volledig achterhaald. De belangrijkste oorzaak hiervoor is de introductie van het Model Context Protocol (een open technologische standaard die data-uitwisseling tussen verschillende systemen makkelijker maakt). Dit protocol werkt als een universele stekker waardoor taalmodellen rechtstreeks en veilig kunnen communiceren met bestaande bedrijfsdatabases van giganten zoals Salesforce en SAP. Omdat deze softwaregiganten de nieuwe standaard direct hebben ingebouwd, is de noodzaak voor een externe tussenpersoon volledig verdwenen. Aan de onderkant van de markt verdwijnt hierdoor het bestaansrecht voor kleine dienstverleners en schillenbouwers, omdat de eindgebruiker via standaardinterfaces zelf het werk kan doen. Aan de bovenkant worden grote startups die puur als tussenlaag fungeerden buitenspel gezet door updates van de systemen die bedrijven al in huis hadden.
Door het wegvallen van deze tussenlaag verschuift de prioriteit nu volledig naar databeveiliging. Grote organisaties weigeren hun gevoelige bedrijfsinformatie via externe softwarekoppelingen van derden te delen. De focus ligt nu op het bouwen van een interne omgeving die werkt volgens het principe van zero trust (een beveiligingsmodel waarbij geen enkele gebruiker of computer, binnen of buiten het netwerk, vooraf wordt vertrouwd). De opkomst van kwalitatieve opensourcemodellen zoals de architectuur van de Franse AI-pionier Mistral versnelt deze ontwikkeling. Door compacte en hoogwaardige modellen lokaal of binnen een afgeschermde cloudomgeving te draaien, behouden bedrijven de volledige controle over hun intellectueel eigendom en voldoen zij keurig aan de Europese privacywetgeving. In combinatie met de nieuwe universele koppelingen bouwen organisaties hiermee een autonoom en goedkoop AI-systeem in eigen beheer.
De huidige golf van faillissementen laat zien dat het oude softwaremodel definitief heeft afgedaan. Bedrijven die kapitaal hebben opgehaald met oppervlakkige schillen rondom andermans rekenkracht zijn hun marktpositie kwijt. De economische waarde van AI verschuift nu definitief van externe platforms naar diepe integratie binnen de eigen muren van het bedrijf.