Europa heeft met de handtekening onder de Pax Silica Declaration (de Amerikaanse digitale NAVO die de toeleveringsketens van kunstmatige intelligentie en microchips beveiligt) haar eigen digitale autonomie definitief opgegeven. Terwijl de Europese Commissie in Brussel met veel vertoon het Tech Sovereignty Package presenteert om de afhankelijkheid van Amerikaanse cloudgiganten af te bouwen, tekent het continent achter de schermen voor soevereiniteit in abonnementsvorm. We kopen onze digitale veiligheid in bij de Verenigde Staten, en de prijs die we betalen is onze onafhankelijkheid. Kunstmatige intelligentie draait niet alleen op slimme algoritmes, maar vooral op brute rekenkracht, zeldzame aardmetalen en gigantische hoeveelheden energie. De Amerikanen hebben de afgelopen jaren strategisch gebouwd aan een monopoliesituatie waar niemand omheen kan. Wie de modernste AI-modellen wil draaien, heeft de hardware van Nvidia nodig, en wie die hardware wil hosten, is aangewezen op de cloudinfrastructuur van Microsoft, AWS of Google. Europa bezit momenteel minder dan 10% van de wereldwijde semiconductormarkt (de internationale chipindustrie) en heeft nagenoeg nul eigen cloudcapaciteit van betekenis.
Washington snapt deze hefboomwerking als geen ander en gebruikt die macht direct. Toen de Amerikaanse overheid onlangs druk uitoefende op OpenAI om de nieuwste AI-modellen exclusief te beperken tot vertrouwde Amerikaanse partners, werd de boodschap aan het adres van Europa angstaanjagend concreet. Als je niet meespeelt volgens de Amerikaanse regels, gaat de digitale kraan dicht. De Pax Silica is het directe antwoord op die dreiging. Het is een alliantie van vertrouwde partners, waaronder het Verenigd Koninkrijk, Japan, Zuid-Korea en de Europese Unie. Deze landen krijgen exclusieve toegang tot de Amerikaanse techstack (de volledige verzameling van software, cloud en hardware) in ruil voor geopolitieke loyaliteit en strenge exportcontroles richting China. Binnen Europa leidt deze spagaat tot diepe interne frictie. Frankrijk trok achter gesloten deuren de felste conclusie en noemde de Pax Silica een vorm van digitale kolonisatie. Volgens Parijs is het hypocriet om miljarden te investeren in een Europese chipindustrie via de nieuwe Chips Act 2.0, om vervolgens de zeggenschap over die chips over te dragen aan een exportregime dat in Washington wordt gedicteerd.
De Europese Commissie en landen zoals Nederland kiezen echter voor pragmatisch realisme, omdat Europa simpelweg de tijd en de honderden miljarden euro’s niet heeft om de achterstand in te halen. Het bouwen van een volledig soevereine Europese techstack zou volgens schattingen van de Commissie alleen al voor de fundamentele lagen meer dan 320 miljard euro kosten vóór het jaar 2036. Europa heeft met het bedrijf ASML weliswaar de machines in handen, maar we hebben niet de chips die uit die machines komen en ook niet de cloud waarin ze draaien. De beleidsmakers hebben daarom besloten dat we de regels beter van binnenuit kunnen proberen te beïnvloeden dan dat we vanaf de zijlijn worden buitengesloten. Hierdoor verwarren we consumptie met eigendom. Wanneer een Europees overheidsorgaan of een grote onderneming een cloudcontract afsluit met een Amerikaanse provider, voelt dat als een soevereine handeling. Er worden immers contracten getekend die voldoen aan de AVG (de Europese privacywetgeving) en data wordt netjes opgeslagen in datacenters in de Eemshaven of Frankfurt.
De nieuwe wetgeving probeert via speciale soevereiniteitstiers Amerikaanse cloudproviders te weren van gevoelige overheidsdata, maar de cijfers leggen onbedoeld de zere plek bloot. Slechts zo’n 10% van de Europese databehoefte kan op dit moment überhaupt op puur Europese infrastructuur draaien. Voor de overige 90% zijn we hopeloos afhankelijk van technologie die onderhevig is aan extraterritoriale Amerikaanse wetgeving zoals de US Cloud Act (de wet die de Amerikaanse overheid toegang geeft tot data op buitenlandse servers). Soeveriniteit kun je niet huren via een maandelijks softwareabonnement. Op het moment dat de infrastructuur, het intellectueel eigendom (IP) en de hardware in handen zijn van een buitenlandse mogendheid, ben je geen eigenaar van je digitale toekomst maar een gewone huurder. De verhuurder kan op elk moment de voorwaarden aanpassen of de toegang weigeren. De Pax Silica luidt hiermee een nieuw tijdperk in waarin de wereldorde niet langer alleen wordt bepaald door fysieke grenzen of legers, maar door de controle over silicium. Om de schijn van autonomie op te houden en economisch mee te kunnen blijven doen in de AI-race, heeft Europa zichzelf vrijwillig vastgeketend aan de Amerikaanse strategie. We hebben gekozen voor een vrede die gebaseerd is op de gratie van de techgiganten uit Silicon Valley. Europa praat graag over strategische zelfstandigheid, maar zolang de code en de chips van elders komen, blijft onze soevereiniteit niet meer dan een opzegbaar abonnement. Bij een abonnement ligt de echte macht immers altijd bij de partij die de factuur stuurt.