In Europa bezitten Apple en Google samen ruim 99% van de mobiele markt. Dit overweldigende marktaandeel betekent dat bijna elke burger dagelijks ongemerkt persoonlijke data doorstuurt naar Silicon Valley. Wie zijn smartphone wil ontdoen van deze surveillance komt vaak terecht bij complexe systemen zoals GrapheneOS (een extreem beveiligd besturingssysteem dat zich richt op maximale privacy). Dit systeem is technisch knap maar brengt een grote ironie met zich mee omdat je verplicht eerst een Google Pixel telefoon moet kopen om van Google af te komen. Voor de gemiddelde consument is dat een onbegrijpelijke stap waardoor men direct afhaakt. Het overgrote deel van de mensen zoekt helemaal geen extreme spionagebeveiliging maar wil simpelweg digitale soeveriniteit (het recht om zelf controle te houden over je eigen digitale gegevens en infrastructuur). Ze willen hun data weghalen bij de techreuzen zonder in te leveren op een mooi scherm of een goede camera.
Het is om die reden dat het Europese /e/OS ontwikkeld door de Murena stichting snel populairder wordt. Dit platform bewijst dat privacy geen technisch offer hoeft te zijn maar juist een upgrade kan betekenen in rust en vormgeving. Met de recente lancering van versie 4 is dit soevereine ecosysteem volledig volwassen geworden. Het platform blinkt uit op vlakken die de dagelijkse gebruiker direct aanspreken en dat begint al bij het scherm. De standaard startomgeving leunt qua overzichtelijkheid dicht aan tegen de bekende systemen van Apple. Er zijn geen schreeuwende vensters die de aandacht opeisen en er is geen vooraf geïnstalleerde software (onnodige commerciële applicaties die je niet kunt verwijderen) aanwezig. Dit zorgt direct voor een heel rustige ervaring.
Een van de sterkste innovaties in dit systeem is de ingebouwde applicatiewinkel. Deze winkel haalt apps direct uit veilige openbare bronnen en via een anonieme tussenlaag uit de reguliere Google winkel. Hierdoor kan iedereen vrijwel alle favoriete apps voor banken of parkeren gewoon blijven gebruiken. Het systeem scant elke applicatie en geeft een privacycijfer van 0 tot 10 op basis van de aanwezige volgsystemen en de vereiste toegangsrechten. In één oogopslag wordt duidelijk welke applicaties data proberen te verzamelen waarna de ingebouwde privacybescherming die volgsystemen met 1 tik direct blokkeert.
Een smartphone kan tegenwoordig niet meer zonder digitale opslagruimte en daar komt het Europese karakter echt naar voren. Elk account koppelt automatisch met een eigen cloudomgeving voor mail en agenda. Alles staat op Europese servers en valt volledig onder de strikte Europese privacywetgeving (de algemene verordening gegevensbescherming). De nieuwste versie bevat een migratiesysteem waarmee gebruikers met 1 klik hun oude mail en agenda kunnen overzetten naar de nieuwe schone omgeving. Als je dit combineert met de diensten van een partij als Proton ontstaat er een volwaardig Europees alternatief in je broekzak.
Waar andere systemen je dwingen tot specifieke merken geeft dit platform de controle over de hardware terug aan de consument. Het besturingssysteem ondersteunt inmiddels meer dan 250 verschillende apparaten. Je kunt een luxe toestel kiezen met een uitstekende camera of kiezen voor een combinatie met de Fairphone (een duurzaam geproduceerde smartphone die reparaties eenvoudig maakt). Daarmee combineer je fysieke duurzaamheid met digitale onafhankelijkheid inclusief handige schakelaars om de camera en microfoon fysiek uit te zetten.
Natuurlijk is de realiteit niet alleen maar positief en moeten we nuchter kijken naar de uitdagingen. Omdat het platform gebruikmaakt van een opensourcecomponent (een softwarelaag die de diensten van Google anoniem nabootst zodat apps blijven werken) blijft het systeem kwetsbaar voor wijzigingen die Amerikaanse bedrijven doorvoeren. Via strenge controlemechanismen proberen techreuzen de muren rondom hun systemen steeds hoger te maken. Applicaties die strenge veiligheidscontroles eisen zoals banken of overheidsapps kunnen daardoor soms tijdelijk weigeren te werken op een aangepaste telefoon. Dit dwingt de Europese ontwikkelaars tot een constant kat en muisspel om de werking te garanderen.
Gelukkig heeft het platform in Europa een sterke bondgenoot met de wetgeving voor digitale markten (de Europese wet die monopolies van grote techbedrijven moet tegengaan). Deze wetgeving verbiedt grote partijen om alternatieve platformen doelbewust te blokkeren wat het Europese systeem een stabieler fundament geeft dan ooit tevoren. Dit innovatieve alternatief laat zien dat het verlaten van de techreuzen niet langer een theoretische discussie is voor programmeurs maar een volwaardige keuze voor iedereen die comfort en privacy wil combineren.