In de schaduw van de technologische wapenwedloop verandert de manier waarop AI-techreuzen data gebruiken ingrijpend. Alles wat je uploadt, inspreekt of fotografeert binnen de systemen van Google wordt in de basis geclaimd als trainingsmateriaal voor generatieve computermodellen. Het platform rolt momenteel een ingrijpende herstructurering door in de privacyarchitectuur onder de noemer Zoeken-services (Search Services History). Zoals we inmiddels gewend zijn van Silicon Valley staat de sluis standaard open. De verantwoordelijkheid om de datakraan dicht te draaien ligt volledig bij jou als gebruiker. Deze update bevat een aantal venijnige haken en ogen die de grenzen van digitale soevereiniteit flink oprekken.
Voorheen vielen de meeste privacyinstellingen onder de brede paraplu van webactiviteit en appactiviteit. Door dit op te splitsen creëert het bedrijf een specifiekere infrastructuur om multimediale data te oogsten. Wanneer de functie Zoeken-services actief is, kijkt het algoritme al lang niet meer alleen naar een ingetypte zoekterm. Onder de nieuwe subinstelling media opslaan verzamelt het platform visuele data via foto’s en bestanden die je uploadt via Google Lens (de software waarmee je objecten of menukaarten scant met je camera). Ook audio-opnames zoals stemfragmenten en interacties via spraakgestuurd zoeken of vertaaldiensten worden opgeslagen. Op Androidtoestellen raakt dit zelfs passieve functies zoals omcirkelen om te zoeken. Omdat deze tool een tijdelijke afbeelding van het hele scherm maakt om te analyseren kan alles wat op dat moment in beeld staat (van een openstaande chat tot gevoelige bankgegevens) als media worden gecatalogiseerd.
Hoewel het bedrijf de update presenteert als een overzichtelijke manier om de geschiedenis te beheren, leggen analisten een aantal kritieke knelpunten bloot. Het meest controversiële juridische detail is de dataretentie van maar liefst 4 jaar. Als je vandaag een foto uploadt en die morgen handmatig wist uit de accountgeschiedenis, is de kans groot dat de data al is opgenomen in de trainingspipeline (de lopende band waarmee computermodellen leren). Eenmaal daaraan toegevoegd, blijft de informatie tot 48 maanden in de systemen circuleren losgekoppeld van jouw profiel. Wissen met terugwerkende kracht is er dus niet bij. Daarnaast sussen de techreuzen gebruikers met de belofte dat automatische filters gevoelige persoonlijke informatie zoals burgerservicenummers verwijderen. De realiteit is dat deze filters nooit 100% waterdicht zijn. Omdat het platform expliciet vermeldt dat menselijke beoordelaars (vaak externe contractanten) fragmenten van de audio en beelden inzien om de software te kalibreren, bestaat het reële risico dat een unieke stem of de inrichting van jouw huiskamer door mensenogen wordt bekeken.
De manier waarop deze toestemming wordt verkregen is misleidend te noemen. Als je in het verleden de webactiviteit had ingeschakeld voor het gemak van automatische woordsuggesties, wordt de nieuwe multimediale oogst nu automatisch geactiveerd. De aard van de data is fundamenteel veranderd van tekst naar biometrie, maar de toestemming wordt stilzwijgend doorgerold. Deze zet staat niet op zichzelf en sluit naadloos aan bij recente stappen van andere platformen zoals Meta en Adobe die kunstmatige intelligentie via een clausule van legitiem belang standaard hebben aangezet. Bedrijven gokken bewust op opt-outmoeheid (het verschijnsel waarbij consumenten de cookiebanners zat zijn en daardoor simpelweg op akkoord klikken zonder de gevolgen te overzien).
Wie een foto maakt van een whiteboard met strategische bedrijfsinformatie of een gevoelige tekst door een vertaalmachine haalt, voedt onbewust de commerciële modellen van een buitenlands monopolie. Je kunt de digitale autonomie herstellen door proactief de instellingen te controleren. Log in op je Google-account en navigeer naar de centrale pagina voor Activiteitsopties. Zoek naar de sectie Web- en app-activiteit en Google Foto’s-personalisatie en -activiteit, schakel hier de opties uit om de opslag van beelden en audiofragmenten te blokkeren. Is de nieuwe sectie bij jou nog niet zichtbaar? Ga dan binnen de pagina naar Web- en app-activiteit en vink handmatig de sub-opties Inclusief spraak- en audioactiviteit en Inclusief visuele zoekgeschiedenis uit. Je kunt er ook voor kiezen om de gehele Zoeken-services uit te zetten. Houd er wel rekening mee dat functies zoals handige locatiesuggesties in navigatieapps of gepersonaliseerde resultaten in de zoekmachine hierdoor minder accuraat worden.