Stel je voor dat je rustig aan de keukentafel zit met een kop koffie en een krant. Je bladert wat door de pagina’s en opeens merk je dat er iemand over je schouder meekijkt. Niet zomaar een voorbijganger die een glimp opvangt van de weersvoorspelling, maar een onzichtbare gedaante die met een stopwatch bijhoudt hoe snel jouw ogen over de regels glijden. Sterker nog die gedaante begint zware boeken op jouw schoot te stapelen om te kijken hoe snel jouw benen trillen onder het gewicht. Het klinkt als een absurde scène uit een slechte thriller, maar dit is exact wat er op dit moment gebeurt terwijl je simpelweg een webpagina bezoekt. Onderzoekers uit Oostenrijk hebben namelijk een nieuwe methode ontdekt waarmee kwaadwillende websites jouw computer kunnen bespioneren via een techniek die luistert naar de naam FROST (een afkorting voor het op afstand achterhalen van unieke kenmerken via de timing van opslagsystemen). Het meest angstaanjagende is dat je hier helemaal niets voor hoeft te installeren en dat er geen extra vensters in beeld verschijnen. Je hoeft niet eens op een foute link te klikken in een vage e-mail van een zogenaamde bank. Alleen het openen van een website is al genoeg om de digitale gluurders toegang te geven tot het kloppende hart van jouw computer.
We dachten de afgelopen jaren dat we redelijk veilig waren als we braaf onze cookies (de digitale kruimels waarmee adverteerders je surfgedrag volgen) weigerden. We installeerden advertentieblokkeerders en waanden ons onschendbaar in onze digitale huiskamer. Dat blijkt nu een grote misvatting. De surveillanceindustrie heeft een manier gevonden om direct contact te maken met de hardware in jouw laptop of telefoon. Het gaat hier specifiek om de solid state drive (de moderne supersnelle variant van de ouderwetse rammelende harde schijf). Deze schijven zijn fantastisch omdat ze ervoor zorgen dat je computer binnen een paar seconden opstart en dat programma’s vloeiend draaien. Maar juist die enorme snelheid wordt nu tegen ons gebruikt. Zodra je een website laadt, begint de schijf op de achtergrond tijdelijke bestanden op te slaan om de ervaring zo soepel mogelijk te maken. De nieuwe aanvalsmethode maakt hier misbruik van door in een fractie van een seconde een gigantisch onzichtbaar bestand aan te maken op jouw computer. Dit bestand blokkeert tijdelijk de normale doorstroom van gegevens, waardoor de website heel nauwkeurig kan meten hoe lang het duurt voordat andere informatie wordt verwerkt.
Dit is waar de antropologische verschuiving echt zichtbaar wordt. We hebben van het internet een publieke nutssoftware gemaakt die we blind vertrouwen, terwijl de fundamentele structuur ervan gebaseerd is op totale openheid. De gemiddelde internetgebruiker gedraagt zich alsof hij in een beveiligde bunker zit terwijl hij in werkelijkheid in een glazen huis woont zonder gordijnen. De onderzoekers lieten zien dat een speciaal computermodel (een algoritme dat patronen herkent in grote hoeveelheden data) met een nauwkeurigheid van bijna negenentachtig procent kan voorspellen welke andere websites jij op dat moment hebt openstaan of onlangs hebt bezocht. Dat betekent dat jouw privacy niet langer een deurtje is dat je dicht kunt doen. Het is een openstaande schuur waarin iedereen met een beetje technische kennis mag rondkijken. Dit raakt de kern van hoe wij als moderne mensen samenleven. We hebben onze fysieke muren ingewisseld voor digitale schermen en we vergeten dat die schermen aan twee kanten licht doorlaten.
De reactie van de techwereld op dit soort nieuws is vaak voorspelbaar. Grote bedrijven beloven ingrijpende wijzigingen en komen met updates die het lek moeten dichten. Maar de realiteit is dat we achter de feiten aanlopen. Het is een eindeloos kat-en-muisspel waarbij de consument altijd degene is die de kaas verliest. We moeten stoppen met het geloof dat technologie inherent neutraal of goedwillend is. De systemen die we dagelijks gebruiken zijn ontworpen om zoveel mogelijk data te verzamelen, omdat data het nieuwe goud is. Als een bedrijf weet welke websites jij bezoekt, kan het een angstaanjagend nauwkeurig profiel van jouw persoonlijkheid schetsen. Ze weten of je op zoek bent naar een nieuwe baan of je medische zorgen hebt en welke politieke voorkeur je hebt. Dit gaat allang niet meer over onschuldige advertenties voor hardloopschoenen die je toevallig gisteren hebt bekeken. Dit gaat over de totale controle over de informatiestroom die jij te zien krijgt.
Vanuit een nuchter en menselijk perspectief moeten we ons afvragen waar de grens ligt. We willen niet vervallen in paranoïde complottheorieën en we gaan onze laptops niet uit het raam gooien om ergens in een hutje op de hei te gaan wonen. We willen het internet gewoon blijven gebruiken voor onze bankzaken om het nieuws te lezen en om videos van katten te bekijken. Maar we moeten wel kritischer worden op de macht die we uit handen geven. De asielproblematiek in de fysieke wereld laat zien hoe complex het is om grenzen te bewaken als de systemen aan de binnenkant overbelast raken en dat principe geldt exact hetzelfde voor de digitale wereld. Je kunt niet iedereen zomaar binnenlaten en erop vertrouwen dat iedereen zich aan de huisregels houdt. Er zijn harde regels en fysieke barrières nodig om de boel leefbaar te houden. De overheid probeert nu met Europese wetgeving (de strenge regels rondom privacy en databescherming) een vuist te maken tegen de techgiganten maar de praktijk leert dat de wetgevers de technologische vernieuwingen simpelweg niet kunnen bijbenen. Tegen de tijd dat een wet is aangenomen hebben de programmeurs alweer drie nieuwe achterdeurtjes gevonden.
Wat dit onderzoek echt pijnlijk duidelijk maakt, is dat de illusie van controle voorbij is. We dachten dat we de baas waren over onze eigen apparaten omdat we ervoor betaald hebben. Je koopt een dure laptop en je gaat ervan uit dat die van jou is. Maar in de moderne deeleconomie bezit je de hardware eigenlijk alleen maar op papier. De software die erop draait bepaalt de regels en die software is in handen van partijen die heel andere belangen hebben dan jij. Zij willen dat je de hele dag online bent en dat je zoveel mogelijk interactie toont. Elke klik, elke pauze tijdens het scrollen en nu dus zelfs de responstijd van je harde schijf worden omgezet in cijfers die geld waard zijn. Het is tijd voor een stevige schoonmaak van onze digitale gewonteleer. We moeten stoppen met het blindelings accepteren van elke gebruikersovereenkomst en we moeten eisen dat browsers standaard dit soort diepe hardwaretoegang blokkeren.
De oplossing ligt niet in angst maar in bewustwording en vindingrijkheid. Het internet hoeft niet te veranderen in een digitaal mijnenveld waar je bij elke stap bang moet zijn voor een explosie. We kunnen bouwen aan een verfrissend en eigentijds web dat de privacy van de gebruiker respecteert zonder dat het inboet aan functionaliteit. Dat vraagt om een vooruitstrevend soort programmeurs dat niet zwicht voor het grote geld van de advertentiemarkt, maar dat kiest voor het bouwen van digitale muren die wel standhouden. Tot die tijd moeten we zelf scherp blijven. Kijk eens kritisch naar de browser die je gebruikt en de extensies die je hebt geïnstalleerd. Het is misschien een kleine moeite om over te stappen naar een privacyvriendelijk alternatief, maar het is een noodzakelijke stap om de regie over je eigen digitale leven terug te pakken. De dreiging is er en die gaat niet vanzelf weg. Het is aan ons om te laten zien dat we niet zomaar alles pikken en dat onze harde schijf privébezit is.
Laten we wel wezen het is ook een fascinerend stuk menselijk gedrag dat we hier waarnemen. We zijn als mensheid collectief verslaafd geraakt aan het gemak van de digitale wereld. We ruilen onze meest intieme gegevens in voor het comfort van een snelle website of een handige app. Het is een psychologisch mechanisme dat we overal in de maatschappij zien we kiezen vaak voor de korte termijn winst en negeren de lange termijn risico’s. We zien dit bij klimaatverandering bij de woningmarkt en nu dus ook bij onze persoonlijke veiligheid op het web. De Oostenrijkse onderzoekers hebben ons een spiegel voorgehouden en het beeld dat we daarin zien is niet erg fraai. We zien een samenleving die zo verblind is door technologische vooruitgang dat ze is vergeten hoe ze haar eigen achterdeur op slot moet doen. Het is een onderscheidend kenmerk van onze tijd dat we grootschalige problemen pas aanpakken als het water ons echt aan de lippen staat. Hopelijk is dit onderzoek de emmer koud water die we nodig hadden om wakker te worden uit onze digitale slaapwandeling. Het internet is een prachtige uitvinding, maar het wordt pas echt waardevol als we er weer de baas over worden in plaats van het slachtoffer.
Typify 