De fundamenten van onze moderne rechtsstaat worden vaak gezocht in de erfenis van het christendom of de rede van de Verlichting, maar wie dieper in de Europese bodem graaft, stuit op een veel ouder en weerbaarder wortelstelsel. Lang voordat de Romeinse legioenen de Levantijnse religieuze structuren over het continent uitrolden, kenden de Germaanse en Gallische samenlevingen al vormen van sociale ordening die verrassend dicht bij onze huidige humanistische idealen liggen. In deze vroege stammenstructuren was de positie van de vrouw en de autonomie van het individu dikwijls sterker verankerd dan in de strikte patriarchale kaders die later door institutionele religies werden opgelegd. Het is een historisch misverstand om te denken dat onze drang naar gelijkwaardigheid en persoonlijke vrijheid een recent exportproduct is, terwijl het in feite de herontdekking is van een oer-Europese kern die duizenden jaren onder een religieuze vernislaag verborgen lag.
Vandaag de dag staat die kern onder druk door een nieuwe maatschappelijke werkelijkheid waarin de demografische samenstelling van onze steden in een razendsnel tempo transformeert. Waar onze huidige wetgeving is ingericht als een beschermend schild voor minderheden, ontstaat er een juridisch vacuüm voor burgers die hun eigen leefomgeving zien veranderen door de opdringende normen van groepen met een andere culturele achtergrond. De urgentie van dit debat wordt pijnlijk duidelijk wanneer we naar onze grote steden kijken, waar de demografische balans inmiddels definitief is doorgeslagen. In de stedelijke centra is de term minderheid een sociologisch anachronisme geworden, op straat en in de wijk zijn de rollen omgedraaid. Terwijl de politiek nog spreekt in termen van integratie van nieuwkomers, wijst de realiteit uit dat de inheemse bevolking door vergrijzing en migratie in een kwetsbare positie is beland. Wanneer partijen als Denk of andere religieus-culturele facties een numerieke meerderheid krijgen, wordt de vrijheid van Nederlanders zonder migratieachtergrond niet langer gegarandeerd door de vanzelfsprekendheid van de massa, maar moet deze actief worden verankerd in de wet.
In deze zoektocht naar juridische bescherming dienen Frankrijk en Turkije als de uiterste, waarschuwende grenzen van het spectrum. Het Franse model van laïcité is een pantser dat de publieke ruimte dwingt tot een kille neutraliteit, waarbij elk religieus symbool als een vijand van de staat wordt gezien. Het is een vorm van gedwongen assimilatie die vaak averechts werkt en segregatie juist in de hand werkt. Aan de andere zijde staat het Turkse model, waar de nationale identiteit een heiligdom is geworden dat met strafrechtelijke repressie wordt bewaakt. Elke belediging aan het adres van de nationale geaardheid kan daar leiden tot vervolging. Dat is een weg die we in Nederland niet moeten willen bewandelen, onze identiteit is immers gestoeld op de vrijheid om te bekritiseren en te spotten, niet op de dwang om te vereren. De oplossing ligt in een filosofische tussenweg die de humanistische waarden niet beschermt als een statisch symbool, maar als een actieve omgangsvorm.
We moeten voorkomen dat we een samenleving worden van gescheiden gemeenschappen die elkaar slechts gedogen. Het beschermen van de Nederlandse identiteit betekent in deze nieuwe werkelijkheid het beschermen van de keuzevrijheid. De vrijheid om niet mee te doen aan religieuze tradities, de vrijheid voor vrouwen om zich ongehinderd in elke wijk te bewegen en de vrijheid voor het individu om boven de groep te staan. We moeten de moed hebben om te erkennen dat de oude minderheidsretoriek niet langer voldoet in een tijd waarin de culturele fundamenten van de meerderheid vloeibaar worden. Het is tijd om afscheid te nemen van het idee dat de inheemse cultuur geen bescherming behoeft omdat zij de macht zou bezitten. Ware gelijkwaardigheid vraagt om een wetgevend kader dat de humanistische wortels van onze samenleving beschermt tegen elke vorm van dogmatische overname, zodat de vrijheid die in onze bodem besloten ligt ook voor toekomstige generaties gewaarborgd blijft.
Typify 