Cijfers worden vaak gepresenteerd als harde feiten, maar wie beter kijkt ontdekt dat statistieken altijd ingebed zijn in cultuur en context. Antropologie kan helpen om te begrijpen hoe cijfers over migratie en criminaliteit tot stand komen en waarom ze zo verschillend geïnterpreteerd worden. Want cijfers zijn geen natuurwetten maar producten van sociale keuzes. Hoe definieer je criminaliteit, wie rapporteert incidenten en welke groepen worden in de statistieken wel of niet meegenomen. Elk van die keuzes kleurt de uitkomst.
Neem het voorbeeld van slachtofferschap. Volgens het CBS was in 2023 ongeveer twintig procent van de bevolking slachtoffer van traditionele criminaliteit. Bij mensen met een migratieachtergrond lag dat hoger, rond drieëntwintig tot vierentwintig procent. De vraag is wat dit betekent. Antropologisch onderzoek wijst erop dat culturele factoren een rol spelen in meldingsbereidheid. Mensen die meer vertrouwen hebben in politie en instituties doen sneller aangifte. Groepen die zich minder thuis voelen in Nederland zijn soms juist terughoudender. Het gevolg is dat cijfers zowel over- als onderrapportage bevatten, afhankelijk van de culturele context.
Ook de manier waarop we criminaliteit conceptualiseren is cultureel bepaald. Georganiseerde misdaad wordt vaak voorgesteld als strak geleide bendes met hiërarchieën, maar onderzoek laat zien dat de meeste netwerken informeel en kleinschalig functioneren. Het beeld van de maffia past goed bij politieke campagnes, maar minder bij de werkelijkheid van illegale ondernemers die werken vanuit sociale netwerken. Hier zien we hoe culturele aannames leiden tot een vervormd beeld van criminaliteit.
Antropologie maakt duidelijk dat cijfers niet op zichzelf staan. Ze zijn onderdeel van verhalen die een samenleving zichzelf vertelt. Als we spreken over criminaliteit onder migranten of overlast in opvanglocaties is het belangrijk te beseffen dat de manier waarop cijfers verzameld en gepresenteerd worden net zo veel zegt over onze cultuur als over de feiten zelf. Het maakt duidelijk hoe sterk macht en kennis verweven zijn. Wie de cijfers beheerst, beheerst de interpretatie van de werkelijkheid.
Dit besef kan helpen om nuance terug te brengen in het debat. In plaats van te vervallen in zwart-witstatistieken kunnen we erkennen dat cijfers ingebed zijn in sociale structuren en culturele betekenissen. Daarmee wordt de discussie niet eenvoudiger, maar wel eerlijker. Antropologie leert ons dat het verhaal achter de cijfers minstens zo belangrijk is als de cijfers zelf.
Typify 